Obrona przed egzekucją bankową i komorniczą

W sytuacji gdy dłużnik uchyla się przed spełnieniem roszczeń wierzyciela lub finansowo nie jest w stanie ich spełnić, osoba uprawniona może pozyskać klauzulę wykonalności do tytułu wykonawczego i złożyć sprawę do komornika celem wszczęcia egzekucji z majątku zadłużonego. Choć co do zasady – mechanizm ten miał chronić np. banki przed nieuczciwymi praktykami ze strony zadłużonych, w praktyce często był przyczyną szkód wyrządzonych konsumentom, a niemożność zadośćuczynienia roszczeniom wynikała z wcześniejszych działań instytucji bankowych. Wiele osób jednak nie zdaje sobie sprawy, że ma prawo do obrony przed egzekucją. Zachęcamy do przeczytania artykułu na ten temat.

Jak wygląda procedura związana z egzekucją komorniczą?

W pierwszej kolejności warto nakreślić, jak wygląda proces odzyskiwania przez wierzyciela zadłużenia. W dużym uproszczeniu – najpierw np. bank wysyła przedsądowe wezwanie do zapłaty. Jednakże wielu dłużników w takiej chwili często nie jest w stanie zadośćuczynić roszczeniom kredytodawcy, co z kolei prowadzi do wszczęcia procedury sądowej. Co istotne – banki zwykle dysponują dokumentacją świadczącą o istnieniu danego roszczenia, co często skraca procedurę, kończącą się wydaniem przez sąd nakazu zapłaty. Wierzyciel wtedy może też wnieść o opatrzenie orzeczenia klauzulą wykonalności, a nakaz zyskuje tzw. tytuł wykonawczy. To z kolei uprawnia go do wszczęcia egzekucji komorniczej.

To moment, kiedy do dzieła często wkracza komornik. Majątek dłużnika zostaje wyceniony według określonych zasad, a następnie zlicytowany aż do momentu, gdy roszczenia wierzyciela zostaną zaspokojone. Biorąc pod uwagę fakt, że sprawy te często związane są z kredytami hipotecznymi, nierzadko „pod młotek” idzie mieszkanie, które było zabezpieczeniem wierzytelności.

Czym jest bankowy tytuł egzekucyjny (BTE)?

W tym kontekście warto wspomnieć o tzw. bankowym tytule egzekucyjnym. To rodzaj dokumentu wystawianego na podstawie ksiąg bankowych i umów, jakie banki zawierały z klientami. W ten sposób egzekwowały one niespłacone zobowiązania kredytowe. Co istotne – dokumentacja ta była wystawiana przez sam bank, a sądy wydawały na nią klauzulę wykonalności, natomiast egzekucja mogła zostać przeprowadzona bez procesu sądowego. Często więc dłużnicy nie mieli możliwości zareagować na działania egzekucyjne, gdyż dowiadywali się o nim w momencie wkroczenia komornika.

Należy zaznaczyć, że oficjalnie narzędzie to zostało uznane za niekonstytucyjne orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego dnia 14 kwietnia 2015 roku. Jednakże, co należy podkreślić, banki aktualnie nie mogą jedynie wydawać BTE. Natomiast dokumenty, które powstały przed terminem ogłoszenia wyroku TK, wciąż mogą być wykorzystywane przeciwko dłużnikom banków celem egzekucji wierzytelności. W sytuacji jednak, gdy bank próbuje wykorzystać to narzędzie, dłużnik może skorzystać z powództwa przeciwegzekucyjnego i sądy najczęściej uchylają bankowy tytuł egzekucyjny.

Najważniejsze działania w zakresie obrony przed egzekucją komorniczą

Warto wiedzieć, że już na etapie postępowania sądowego dłużnik ma prawo się bronić. Przykładowo – ma taką możliwość w momencie, gdy sąd wyda nakaz zapłaty. Przysługuje mu wtedy prawo sprzeciwu wobec orzeczenia i musi je złożyć w ciągu 14 dni od jego doręczenia. W takiej sytuacji procedura ze skróconej przekształca się w zwykłą rozprawę sądową, w trakcie której obie strony przedstawiają swoje racje.

Dłużnicy mają szereg uprawnień względem egzekucji komorniczej. Wśród nich wymienia się prawo do:

informacji o wszczęciu postępowania egzekucyjnego (wraz z podaniem podstawy prawnej),
kwestionowania istnienia lub wysokości długu,
kwestionowania zasadności prowadzenia egzekucji,
ograniczenia egzekucji do konkretnych składników jego majątku,
ww. powództwa przeciwegzekucyjnego, mogącego skutkować umorzeniem egzekucji w całości lub w części.

Co ważne, jeśli dłużnik uznaje, że komornik wykonywał swoje czynności niezgodnie z obowiązującymi normami, może złożyć skargę na nie do sądu rejonowego, nadzorującego jego działalność.

Oprócz wyżej wskazanych narzędzi są także inne sposoby pozwalające uniknąć lub opóźnić egzekucję. Do najprostszych należy… Spłata długu. Nawet jeśli wierzytelność zostanie pokryta jedynie w części, nierzadko procedura zostaje wstrzymana. Potrzebne jednak będzie porozumienie między wierzycielem a dłużnikiem w kwestii zadośćuczynienia pozostałej części roszczenia. Jeśli zaś toczy się postępowanie sądowe, które może mieć wpływ na zasadność egzekucji, dłużnik ma prawo wnieść do sądu o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Skutecznym narzędziem, mogącym prowadzić do zawieszenia lub uniknięcia egzekucji, jest także ugoda. Polubowne rozwiązanie, w tym np. zaproponowanie alternatywnego sposobu zaspokojenia roszczeń wierzyciela, rozłożenie spłaty na raty bywa atrakcyjne dla obu stron, gdyż egzekucja komornicza wiąże się z kosztami i niepewnością – również dla wierzyciela. Może on wówczas cofnąć wniosek egzekucyjny albo zawnioskować o zawieszenie postępowania.

Kiedy można złożyć skargę na czynności komornicze?

W sytuacji, gdy czynności komornika wydają się bezprawne, nadmiernie uciążliwe lub rażąco nieproporcjonalne, dłużnik, jak wskazaliśmy wyżej, może złożyć do sądu rejonowego skargę na jego działania. Termin do jej wniesienia liczy 7 dni od momentu przeprowadzonego postępowania komorniczego lub od chwili, gdy się o nim dowiedział. W piśmie należy:

oznaczyć czynność, która budzi prawne wątpliwości,
uzasadnić swoją skargę,
przedstawić dowody potwierdzające jej zasadność.

Najczęściej składa się ją w sytuacji, gdy komornik zajął przedmioty nienależące do dłużnika albo gdy ten nie został prawidłowo poinformowany o terminie licytacji. Taki krok można wykonać również wtedy, gdy komornik nie miał odpowiedniego umocowania do wykonania konkretnych czynności albo przekroczył zakres tytułu wykonawczego. W takich okolicznościach sąd może uchylić w części lub w całości konkretne czynności i nakazać ponowne przeprowadzenie jej – tym razem zgodnie z obowiązującymi normami. Co więcej – przekroczenie uprawnień przez komornika bywa także podstawą do wszczęcia sprawy o odszkodowanie, jeśli jego czynności doprowadziły do szkody majątkowej.

Rzeczy chronione przed egzekucją komorniczą

Warto mieć na uwadze fakt, że komornik nie może przeprowadzić egzekucji z określonych przedmiotów, należących do majątku dłużnika. W katalogu tym wyróżnia się m.in. takie rzeczy jak:

niezbędne do egzystencji przedmioty codziennego użytku (odzież, pościel, podstawowe meble i urządzenia AGD),
kwoty w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę,
emerytury i renty (w określonych granicach),
zasiłków z pomocy społecznej,
alimentów,
świadczenia rodzinnego,
dodatków pielęgnacyjnych.

Co więcej – nawet jeśli dane przedmioty znajdują się na terenie jego nieruchomości (np. w mieszkaniu), ale nie należą one do dłużnika, komornik nie ma prawa do ich zajęcia.

Trzeba także wspomnieć, że egzekucji nie podlegają przedmioty służące dłużnikowi do celów zarobkowych. Mogą to być zarówno narzędzia, urządzenia IT, jak i samochód. Wtedy jednak osoba, której dotyczy egzekucja, musi udowodnić, że dana rzecz jest niezbędna do wykonywania pracy. Jednocześnie – należy zaznaczyć, że na możliwość zajęcia wyżej wymienionych rzeczy wpływają także indywidualne okoliczności.

Pomoc prawnika w przypadku egzekucji komorniczej

Na każdym etapie sprawy związanej z konkretną wierzytelnością dłużnik ma prawo korzystać ze wsparcia prawnika. Może to być o tyle pomocne rozwiązanie, że np. radca prawny ma odpowiednie rozeznanie, pozwalające wykazać ewentualne błędy formalne, jak i w czynnościach wykonywanych przez komornika. Co więcej – może także przeanalizować podstawy roszczeń, wskazywane przez wierzyciela i stwierdzić, czy faktycznie są one zasadne. By dowiedzieć się więcej o tym, jak prawnik pomaga w takich okolicznościach – można umówić się na konsultację. Jednocześnie warto mieć na uwadze, że im szybciej podejmie się działania, tym większe szanse, że egzekucja w ogóle nie dojdzie do skutku albo jej efekty zostaną ograniczone.