Ustawa frankowa — stan prac legislacyjnych, propozycje rozwiązań i co to oznacza dla kredytobiorców

Ustawa frankowa to potoczna nazwa projektu aktu prawnego, który miałby systemowo rozwiązać problem kilkuset tysięcy umów kredytów hipotecznych indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF), zawartych w Polsce w latach 2005–2011. Od ponad dekady kolejne rządy zapowiadają regulację, która zastąpiłaby indywidualne procesy sądowe — ale do tej pory żaden projekt nie przeszedł pełnej ścieżki legislacyjnej. Tymczasem frankowicze masowo wygrywają w sądach (w 2025 r. odsetek wygranych spraw konsumentów przekroczył 97%), a banki tworzą rezerwy na straty liczone w miliardach złotych. Jaki jest aktualny stan prac nad ustawą o kredytach frankowych i co każdy kredytobiorca powinien wiedzieć o swoich opcjach?

Projekt ustawy frankowej — historia prób legislacyjnych

Próby uregulowania problemu kredytów frankowych ustawą podejmowano wielokrotnie. Projekt prezydencki z 2016 r. (za kadencji Andrzeja Dudy) zakładał konwersję kredytów frankowych na złotowe po kursie z dnia udzielenia kredytu, z rozłożeniem kosztów między banki a kredytobiorców. Projekt trafił do Sejmu, ale nigdy nie wyszedł z komisji — zablokowany przez obawy o stabilność sektora bankowego i stanowisko KNF.

W 2020 r. przewodniczący KNF Jacek Jastrzębski zaproponował pozaustawowe rozwiązanie: banki miały dobrowolnie oferować kredytobiorcom konwersję kredytów frankowych na warunki, jakie obowiązywałyby, gdyby kredyt od początku był złotowy (z oprocentowaniem opartym na WIBOR zamiast LIBOR/SARON). Część banków (m.in. PKO BP, ING, mBank) uruchomiła programy ugodowe oparte na tej propozycji — ale warunki ugód różnią się między bankami, a akceptowalność przez klientów jest ograniczona (ugoda daje mniej niż unieważnienie umowy przez sąd).

Kolejne projekty — poselskie, senackie, rządowe — pojawiały się w latach 2021–2025, ale żaden nie uzyskał większości parlamentarnej. Przyczyny to wielowymiarowość problemu: interesy kredytobiorców (odzyskanie nadpłaconych rat), interesy banków (uniknięcie strat rzędu 100–200 mld zł przy masowym unieważnianiu umów), stabilność systemu finansowego (wpływ na kapitały banków i akcję kredytową) i kwestia sprawiedliwości społecznej.

Ustawa frankowa 2026 — co wiadomo o aktualnych propozycjach?

Na początku 2026 r. w obiegu publicznym funkcjonują dwie koncepcje rozwiązania legislacyjnego.

Pierwsza to konwersja ustawowa — obligatoryjna zamiana wszystkich kredytów frankowych na złotowe po określonym kursie (np. kurs z dnia zaciągnięcia kredytu) z przeliczeniem historii spłat. Koszty ponoszą banki (utrata marży kursowej i różnicy oprocentowania) i ewentualnie budżet państwa (dopłaty lub ulgi podatkowe dla banków). Ta koncepcja napotyka opór sektora bankowego i wątpliwości konstytucyjne (ingerencja w stosunki umowne).

Propozycja funduszu konwersyjnego

Druga koncepcja to utworzenie funduszu celowego, z którego finansowana byłaby dobrowolna konwersja kredytów. Banki wpłacałyby składki do funduszu (proporcjonalnie do wielkości portfela frankowego), a fundusz oferowałby kredytobiorcom konwersję na warunkach zbliżonych do propozycji KNF. Kredytobiorca, który zaakceptuje konwersję, zrzekałby się roszczeń sądowych wobec banku. Kredytobiorca, który odmówi — zachowuje prawo do procesu.

Ta koncepcja jest politycznie łatwiejsza do przeforsowania (dobrowolność po stronie kredytobiorcy, brak przymusu po stronie banku), ale jej skuteczność zależy od atrakcyjności warunków konwersji. Jeśli konwersja z funduszu daje mniej niż unieważnienie w sądzie — racjonalny kredytobiorca wybierze sąd.

Stan na kwiecień 2026 r.: żaden z projektów nie jest na zaawansowanym etapie legislacyjnym. Konsultacje trwają, ale harmonogram prac parlamentarnych nie obejmuje głosowania nad ustawą frankową w najbliższych miesiącach. To oznacza, że przez kolejne kwartały (a prawdopodobnie lata) rozwiązanie problemu frankowego pozostaje w gestii sądów — nie ustawodawcy.

Rozwiązanie problemu frankowiczów — droga sądowa vs ugoda vs ustawa

Frankowicz stoi dziś przed trzema ścieżkami: pozew o unieważnienie umowy, ugoda z bankiem lub czekanie na ustawę. Każda z nich ma inne ryzyko, korzyści i horyzont czasowy.

Droga sądowa (pozew o unieważnienie lub odfrankowienie umowy) to ścieżka o najwyższej potencjalnej korzyści. Unieważnienie umowy oznacza wzajemny zwrot świadczeń: bank oddaje wpłacone raty (kapitał + odsetki + prowizje), kredytobiorca oddaje wypłacony kapitał. Różnica to czysty zysk kredytobiorcy — w typowym przypadku 100 000–300 000 zł. Odsetek wygranych spraw konsumentów w 2025 r. to ponad 97%. Wadą jest czas oczekiwania: 2–4 lata na prawomocny wyrok (I i II instancja), choć zabezpieczenie sądowe (zawieszenie obowiązku spłaty rat) skraca okres obciążenia finansowego.

Ugoda z bankiem (na warunkach propozycji KNF lub indywidualnie negocjowana) to ścieżka szybsza (1–3 miesiące od złożenia wniosku do podpisania ugody) i bezkonfliktowa, ale mniej korzystna finansowo. Typowa ugoda konwertuje kredyt na złotowy z oprocentowaniem WIBOR + marża. Korzyść: 30–60% tego, co daje unieważnienie. Wadą jest zrzeczenie się roszczeń — po podpisaniu ugody nie można dochodzić reszty przed sądem. Dlatego przed podpisaniem ugody warto skonsultować ją z prawnikiem.

Konwersja kredytów frankowych — co oznacza w praktyce?

Konwersja to zamiana kredytu frankowego na złotowy — z przeliczeniem salda zadłużenia, historii wpłat i oprocentowania. W zależności od wariantu konwersji (kurs z dnia zaciągnięcia vs kurs bieżący vs kurs średni NBP z wybranej daty) wynik finansowy dla kredytobiorcy jest radykalnie różny.

Konwersja po kursie z dnia zaciągnięcia kredytu (np. CHF/PLN 2,40 w 2007 r.) eliminuje cały zysk kursowy banku — kredytobiorca płaci tak, jakby frank nigdy nie wzrósł. To wariant najbardziej korzystny dla konsumenta, zbliżony efektem do unieważnienia umowy.

Konwersja po kursie bieżącym (np. CHF/PLN 3,90 w 2026 r.) nie zmienia salda zadłużenia w przeliczeniu na złotówki — zamienia jedynie oprocentowanie z SARON na WIBOR i eliminuje ryzyko kursowe na przyszłość. To wariant minimalnie korzystny dla konsumenta.

Propozycja KNF (tzw. „konwersja jak gdyby kredyt od początku był złotowy") wypada gdzieś pomiędzy. Bank przelicza historię spłat tak, jakby od początku obowiązywało oprocentowanie WIBOR + marża. Różnica między faktycznie wpłaconymi ratami a ratami hipotetycznego kredytu złotowego stanowi nadpłatę.

Niezależnie od rozwoju sytuacji legislacyjnej, każdy frankowicz powinien znać swoje opcje i podjąć świadomą decyzję — czekanie na ustawę, której termin uchwalenia jest niepewny, może oznaczać utratę czasu, w którym sąd rozstrzygnąłby sprawę na korzyść konsumenta.

Przy analizie warto uwzględnić: saldo zadłużenia, okres spłaty, kurs CHF z dnia zaciągnięcia, oprocentowanie historyczne (LIBOR/SARON vs WIBOR) i koszty obsługi prawnej (typowo 5 000–15 000 zł lub success fee 15–25%). Większość kancelarii oferuje bezpłatną wstępną analizę umowy — wystarczy dostarczyć umowę kredytową, regulamin, aneks (jeśli był) i zaświadczenie z banku o historii spłat.