Sankcja Kredytu Darmowego – kredytowana prowizja – o co chodzi?

Najbardziej powszechnym zarzutem w sprawach dot. sankcji kredytu darmowego (kredyty gotówkowe) znajduje oparcie w aspekcie kredytowania przez banki kosztów jednorazowych (prowizji, opłat przygotowawczych, ubezpieczeń) i pobieraniu od tych kwot odsetek.

1. Stanowisko, że „kredytowanie” jest nielegalne

W TSUE rozpatrywane są aktualnie następujące zapytania sądów:

1. C-566/24 — czy odsetki od kredytowanych kosztów (prowizja, opłaty) są dozwolone w obliczeniu RRSO i czy ich naliczanie może wyłączać/ograniczać zastosowanie sankcji kredytu darmowego? (podobnie również sprawa C-744/24, rozstrzygnięta 23 kwietnia 2026 r. — patrz najnowsza aktualność).
2. C-831/24 — dot. badania z urzędu naruszeń.
3. C-473/25 — dot. granic SKD, proporcjonalności sankcji, wpływu różnych naruszeń informacyjnych na jej zastosowanie.

W „międzyczasie", tj. 1 grudnia 2025 r. Rzecznik Finansowy wydał opinię generalną dot. sankcji kredytu darmowego. Rzecznik Finansowy wprost wskazuje, że „praktyka kredytodawców naliczania oprocentowania od kredytowanych kosztów kredytu nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach".

Nadto:

Rzecznik Finansowy w pełni podziela stanowisko, prezentowane również w orzecznictwie, że niedopuszczalna jest praktyka naliczania odsetek kapitałowych od kwoty, która nie jest w rzeczywistości udostępniona klientowi, gdyż stoi ona w sprzeczności z samą ideą odsetek kapitałowych, a przez to narusza dobre obyczaje.

W mojej ocenie praktyka kredytowania kosztów przez kredytodawców jest niedopuszczalna.

2. „Kredytowanie" legalne ALE…

Nawet jeśli przyjąć założenie, że „kredytowanie" jest prawnie dopuszczalne, to ocenić należy następczy wpływ tej operacji na stopień wypełnienia obowiązków kredytodawcy w stosunku do konsumenta i naruszenia powodujące uruchomienie sankcji kredytu darmowego.

Można porównać tę problematykę do spraw tzw. kredytów walutowych. Judykatura uznała ostatecznie, że mechanizm indeksacji/denominacji był legalny, a zarzuty prawne dot. tych umów dotyczą raczej wadliwego skonstruowania tego mechanizmu przez banki w umowach — a wszyscy wiemy, że to skończyło się masowym unieważnianiem tych umów.

Praktyka kredytowania przez pozwanego kosztów okołokredytowych powinna być rozpatrzona nie tylko w aspekcie legalności tego mechanizmu, ale następczo i kaskadowo poprzez pryzmat naruszeń u.k.k.:

• poinformowanie konsumenta o koszcie kredytowania (wysokości odsetek od kosztów) — naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k.
• wpływ kredytowania kosztów na wyliczenia wskaźnika RRSO — naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.
• niejasne wskazanie całkowitej kwoty kredytu — naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 4 u.k.k.
• sposób naliczenia oprocentowania (od jakiej kwoty — w typowej umowie wymienione są nawet trzy wartości) — naruszenie wszystkich powyższych.

Bank powinien jasno poinformować, że koszty jednorazowe (prowizja, kwoty składek ubezpieczeniowych) doliczone do kredytu generują dodatkowy koszt odsetkowy. W przeciwnym razie konsument nie ma pełnego obrazu całkowitego kosztu kredytu — a to właśnie jest wymagane przez prawo UE i orzecznictwo TSUE.

Praktyczny przykład liczbowy

Mając na uwadze kolejność zaspokajania należności banku (w pierwszej kolejności bank rozlicza koszty sądowe, opłaty i prowizje), należy przyjąć, iż kwota kosztów jednorazowych rozliczana jest w pierwszych ratach kapitałowych.

Parametry umowy:

• kwota kredytu netto (to co klient otrzymał realnie na konto): 116 137 zł
• koszty jednorazowe: składka ubezpieczeniowa 6 432 zł + prowizja 4 338,92 zł + opłata przygotowawcza 1 400 zł = łącznie 12 170,92 zł
• kwota kredytu brutto: 128 307,92 zł (kwota netto + koszty jednorazowe „skredytowane")
• oprocentowanie na dzień zawarcia: 6,89%
• okres kredytowania: 120 rat miesięcznych

Wg harmonogramu można wyliczyć, że kwota kosztów jednorazowych (12 170 zł) zostanie spłacona po ok. 16 ratach, co wiąże się z dodatkowym kosztem odsetkowym w wysokości ok. 11 259 zł. Koszt pobierania odsetek od kosztów wyniósł więc 92%.

Harmonogram (pierwszych 16 rat):

WAŻNE: Nic nie stało na przeszkodzie, aby bank pobierał odsetki od kwoty realnie udostępnionej konsumentowi (116 137 zł), zaś kwotę kosztów jednorazowych podzielił na 120 równych rat (12 170,92 / 120 = 101,42 zł/miesięcznie).

Nawet jakby przyjąć założenie, iż kredytowanie kosztów jednorazowych jest legalne — to czymś innym jest pobieranie od tych kosztów odsetek.

Co istotne, klient nie miał realnej alternatywy w postaci oferty z wyższym oprocentowaniem ale bez jednorazowych kosztów lub możliwości płatności tych kosztów jednorazowych gotówką.

Zakładając jednak, iż bank nie poinformował klienta o koszcie kredytowania prowizji, blankietowe oświadczenia zawarte w dokumentach kredytowych, iż koszty jednorazowe zostały skredytowane na jego wniosek, uznać należy za co najmniej niewystarczające do stwierdzenia, iż klient w tym zakresie działał z pełną świadomością.

Stanowisko TSUE

W wyroku C-76/22 TSUE podkreślił, że prowizja musi być jasno ujawniona i wliczona do całkowitego kosztu kredytu. Jeżeli bank nie informuje konsumenta, że prowizja jest niezależna od czasu trwania umowy i że od tej kwoty naliczane są odsetki — konsument nie może być obciążony jej pełnym kosztem. To właśnie z tej sprawy wynika obowiązek przejrzystości w zakresie kosztu odsetkowego skredytowanej prowizji.

W wyroku C-39/24 (z 30 kwietnia 2025 r.) TSUE stwierdził, że prowizja za udzielenie kredytu nie jest elementem głównego świadczenia umowy, więc podlega kontroli abuzywności. Kluczowe jest, czy konsument mógł zrozumieć jej charakter i skutki finansowe — w tym fakt, że prowizja doliczona do kredytu generuje odsetki.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż takie naruszenia banków mają wpływ na ocenę przez klientów „zakresu ich zobowiązania" — i stanowią mocną podstawę do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.

Wyrok TSUE C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r. — przełom

Najnowsze rozstrzygnięcie Trybunału w sprawie C-744/24 ostatecznie przesądza spór: bank nie może pobierać odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu (prowizji, opłat przygotowawczych, składek ubezpieczeniowych), ponieważ kwoty te nie zostały konsumentowi faktycznie wypłacone, a „stopa oprocentowania kredytu" w rozumieniu dyrektywy 2008/48/WE odnosi się wyłącznie do realnie udostępnionej kwoty kapitału.

Wyrok ten:

• wzmacnia argumentację w toczących się procesach o SKD i otwiera drogę nowym pozwom,
• zobowiązuje sądy krajowe do stosowania wykładni prounijnej — naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów stoi w sprzeczności z prawem UE,
• eliminuje główną linię obrony banków opartą na argumencie, że „kredytowanie kosztów było legalne".

Po wyroku C-744/24 spór z bankiem o SKD na tym tle ma znacznie wyższe szanse powodzenia niż jeszcze pół roku temu.

Jak sprawdzić, czy Twoja umowa zawiera kredytowaną prowizję

Mechanizm kredytowania kosztów występuje w zdecydowanej większości kredytów gotówkowych udzielanych w Polsce po 2011 r. Sygnały, które warto zweryfikować w swojej umowie:

1. Dwie różne kwoty kredytu w umowie. Jeśli widzisz „kwotę kredytu" wyższą niż kwota faktycznie wypłacona na konto — różnica to najprawdopodobniej skredytowane koszty. W tabeli umownej często figuruje też trzecia wartość — „całkowita kwota do zapłaty" (kapitał + odsetki).
2. Prowizja, opłata przygotowawcza lub składka ubezpieczeniowa „finansowana z kredytu". Sformułowania typu „prowizja zostanie pobrana z kwoty udzielonego kredytu" lub „składka ubezpieczeniowa kredytowana" to klasyczny ślad mechanizmu kredytowanej prowizji.
3. Harmonogram spłat oparty na kwocie wyższej niż wypłacona. Jeśli rata kapitałowo-odsetkowa wyliczona jest od kwoty np. 128 000 zł, a Ty otrzymałeś 116 000 zł — odsetki naliczane są również od tej różnicy 12 000 zł.
4. Brak informacji o koszcie odsetkowym skredytowanej prowizji. Umowa nie podaje wprost, ile dodatkowo zapłacisz odsetek od samej prowizji. Bank ujawnia całkowity koszt kredytu (TKK) i RRSO, ale nie wyodrębnia kwoty odsetek od skredytowanych kosztów — to dla wielu sądów stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego.

Jeśli rozpoznajesz w swojej umowie choć jeden z tych elementów — istnieje realna podstawa do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego.

Procedura skorzystania z SKD — krok po kroku

1. Zgromadź dokumenty: umowę kredytową, harmonogram spłat, regulamin, wszystkie aneksy, zaświadczenie z banku o dotychczasowej spłacie (lub historię z bankowości elektronicznej).
2. Zleć analizę prawną. W Kancelarii oceniamy umowę pod kątem wszystkich możliwych naruszeń u.k.k. — nie tylko kredytowanej prowizji, lecz także RRSO, całkowitej kwoty kredytu, sposobu prezentacji kosztów. Często w jednej umowie identyfikujemy 4–6 niezależnych podstaw SKD.
3. Złóż pisemne oświadczenie o SKD (listem poleconym, adresowanym do siedziby banku). Oświadczenie powołuje się na art. 45 ust. 1 u.k.k. i wymienia konkretne naruszenia.
4. Czekaj na reakcję banku. Banki standardowo odrzucają oświadczenia. To nie oznacza końca sprawy — jest to dopiero początek drogi sądowej.
5. Pozew o zapłatę. W pozwie żądasz zwrotu wszystkich odsetek, prowizji i kosztów dotychczas zapłaconych, a w przypadku kredytu jeszcze spłacanego — ustalenia, że dalsza spłata następuje wyłącznie w części kapitałowej. Opłata sądowa jest ograniczona do 1 000 zł (art. 13a u.k.s.c.) — niezależnie od wartości przedmiotu sporu.
6. Wyrok i egzekucja. Korzystny wyrok skutkuje zwrotem nadpłaconych kosztów (przelew z banku) oraz korektą harmonogramu na przyszłość.

Cały proces — od złożenia oświadczenia do prawomocnego wyroku — trwa zwykle 12–24 miesiące.

Ile realnie można odzyskać?

W przykładzie z tabeli powyżej (kredyt 128 307,92 zł, oprocentowanie 6,89%, 120 rat) łączny koszt odsetek w całym okresie kredytowania to ok. 49 800 zł, a prowizja, ubezpieczenie i opłata przygotowawcza to dodatkowe 12 170 zł. Sankcja kredytu darmowego eliminuje całość tych kosztów — łącznie ok. 62 000 zł korzyści dla kredytobiorcy.

Przy typowych kredytach gotówkowych:

• kredyt 30 000 zł na 5 lat → korzyść SKD ok. 8 000–12 000 zł,
• kredyt 80 000 zł na 8 lat → korzyść SKD ok. 25 000–35 000 zł,
• kredyt 150 000 zł na 10 lat → korzyść SKD ok. 55 000–80 000 zł.

Kwoty są szacunkowe — realna korzyść zależy od oprocentowania, długości okresu kredytowania, wysokości kosztów jednorazowych i etapu spłaty, na którym znajduje się kredyt.

Najczęstsze pytania

Czy mogę skorzystać z SKD, jeśli kredyt już spłaciłem? Tak — pod warunkiem, że oświadczenie złożysz w ciągu roku od dnia wykonania umowy (czyli od daty spłaty ostatniej raty lub wcześniejszej całkowitej spłaty). Po upływie tego terminu prawo do złożenia oświadczenia wygasa.

A jeśli kredyt jeszcze spłacam? Termin roczny biegnie dopiero od dnia wykonania umowy — w trakcie spłaty oświadczenie możesz złożyć w dowolnym momencie.

Czy bank może zażądać natychmiastowej spłaty całego kapitału po SKD? Nie. Sankcja kredytu darmowego nie unieważnia umowy — kapitał zwracasz w dotychczasowych terminach i ratach, tyle że wyłącznie w części kapitałowej (bez odsetek i kosztów).

Czy SKD wpływa na BIK? Skuteczne skorzystanie z SKD nie pogarsza historii kredytowej. Bank nadal raportuje kredyt jako spłacany terminowo (a nawet nadpłacony) — pod warunkiem, że kontynuujesz spłatę kapitału zgodnie z harmonogramem.

Jaki jest koszt prowadzenia sprawy SKD? Większość kancelarii (w tym nasza) prowadzi sprawy SKD w modelu success fee — wynagrodzenie pobierane jest tylko w przypadku wygranej, jako procent od odzyskanej kwoty. Klient nie ponosi ryzyka finansowego — opłata sądowa od pozwu to maks. 1 000 zł.

Podsumowanie

Kredytowanie kosztów jednorazowych i naliczanie od nich odsetek to najpowszechniejsze i jednocześnie najlepiej udokumentowane naruszenie obowiązków informacyjnych banków w kredytach konsumenckich. Wyrok TSUE C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r., opinia generalna Rzecznika Finansowego z 1 grudnia 2025 r. oraz konsekwentna linia orzecznicza polskich sądów (po wyrokach C-76/22 i C-39/24) tworzą bardzo silną podstawę prawną do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.

Jeśli zaciągnąłeś kredyt gotówkowy w banku po 2011 r. i widzisz w umowie skredytowane koszty (prowizja, ubezpieczenie, opłata przygotowawcza) — warto zlecić analizę prawną. Wstępną ocenę umowy w Kancelarii przeprowadzamy w 2–3 dni robocze, bezpłatnie i bez zobowiązań.

Wyślij umowę do analizy lub umów konsultację.